Bir ülkenin parası düşerken iki şey yükselir:
Birincisi döviz.
İkincisi bahane.
Eskiden "Biz bölgenin en güçlüsüyüz" cümlesini gururla kurardık. Şimdi cümle değişti:
"Onlar petrol ülkesi…"
"Onlar küçük ekonomi…"
"Onlar dış güçlerin oyuncağı…"
Bahane repertuarımız geniş, üretim repertuarımız dar.
Azerbaycan petrol buldu, gaz çıkardı, parasını nispeten sabit tuttu.
Gürcistan reform yaptı, turizmle döviz topladı, para birimini toparladı.
Biz ne yaptık?
Biz grafiklere kızdık.
Enflasyon yükselir.
Faiz iner.
Kur fırlar.
Sonra biri çıkar:
"Bu aslında bir model."
Model dediğin şey laboratuvarda denenir.
Bizimki doğrudan vatandaşın cebinde test edildi.
Kur artınca ithalat pahalılaşır.
İthalat pahalılaşınca üretim maliyeti artar.
Maliyet artınca fiyat artar.
Fiyat artınca enflasyon artar.
Enflasyon artınca yine kur artar.
Adı döngü.
Biz buna "kader" diyoruz.
Türk Lirası neden değer kaybeder?
Çünkü para, güvene dayanır.
Güven; hukukla, öngörülebilirlikle, tutarlılıkla beslenir.
Eğer ekonomi her sabah başka bir cümleyle uyanıyorsa, yatırımcı da sabah kahvesini başka ülkede içer.
Para birimi sonuçtur.
Sebep, yönetim biçimidir.
Şimdi sosyal medyada geyik dönüyor:
"En azından mizahımız var."
Evet var.
Çünkü ağlamamak için gülüyoruz.
Bir ülke sürekli "Ama onlar…" diye cümleye başlıyorsa,
bil ki mesele dışarıda değil içeridedir.
Kur düştü.
Alım gücü düştü.
Hayaller küçüldü.
Ama bahaneler büyüdü.
Ve biz hâlâ sorunun adını koymak yerine,
sorunun üstüne espri yapıyoruz.
Bir ülkenin parası değer kaybettiğinde aslında iki şey olur:
Ekonomi sarsılır.
Gerçekler görünür hale gelir.
Gerçek şu:
Üretmeden zengin olunmaz.
Güven olmadan para güçlü olmaz.
Bahane ile ekonomi yönetilmez.
Kur düşerken sadece para değil, ciddiyet de düşer.
Ama iyi haber şu:
Bahane üretiminde dünya liderliğine adayız.
Keşke aynı performansı üretimde de gösterebilsek.