Afganistan-Pakistan geriliminin son dönemdeki tırmanışının ardında ne var?

Sınır boyunca başlayan karşılıklı ateş açmalar, yoğun çatışmalara ve nihayetinde Pakistan'ın Afganistan'ın başkenti Kabil'deki askeri hedeflere yönelik hava saldırılarına dönüştü.

Cuma günü Pakistan Savunma Bakanı Khawaja Asif, Pakistan'ın Afganistan ile "açık savaşa" girdiğini duyurdu.

Mevcut çatışmalar neden patlak verdi? Neden bu kadar hızlı tırmandı? Ve gerilimi azaltmak için bir yol var mı?

Sınır ötesi saldırıların artması

Analistler, son çatışmaların ardındaki temel sorunun "sınır ötesi militanlık" olduğuna inanıyor. 22 Şubat'ta Pakistanlı yetkililer, İslamabad'daki bir camide meydana gelen patlama ve Bajaur ile Bannu'daki patlamalar da dahil olmak üzere Pakistan içinde son zamanlarda gerçekleşen bir dizi canlı bomba saldırısının Tehreek-e-Taliban Pakistan (TTP) ve IŞİD Horasan Vilayeti (ISKP) tarafından gerçekleştirildiğini açıkladı.

Pakistan uzun zamandır TTP üyelerinin Afganistan topraklarından faaliyet gösterdiğinde ısrar ediyor. İslamabad'ın bakış açısına göre, bu tür gruplar ve bireyler var olmaya devam ettiği sürece sınır çatışmaları neredeyse kaçınılmazdır. Ancak Kabil, Pakistan'ın eylemlerini Afganistan'ın egemenliğinin ihlali olarak görüyor.

İkinci olarak, Afganistan-Pakistan sınırıyla ilgili uzun süredir devam eden tarihi sorunlar çözümsüz kalmakta ve tekrar tekrar gündeme gelmektedir. Durand Hattı olarak bilinen sınır, İngiliz sömürge yönetimi tarafından çizilmiş olup 2.000 km'den fazla bir alanı kapsamaktadır. Afganistan'ın mevcut hükümeti bu sınırı tanımamaktadır.

Sonuç olarak, küçük çaplı çatışmalar genellikle sembolik bir anlam kazanarak her iki tarafta da milliyetçi duyguları körüklüyor. Çatışmalar topçu ve hava gücünün kullanımına kadar tırmandığında ise her iki ülkedeki kamuoyunu yönetmek daha da zorlaşıyor.

Ayrıca Pakistan'da, düşman güçlerin Afganistan-Pakistan arasındaki uzun süreli gerilimden faydalanarak karışıklık çıkardığı yönünde yaygın bir algı bulunuyor.

Pazar gününden Cuma gününe kadar Afganistan ve Pakistan arasında yaşanan son çatışmalar üç aşamaya ayrılabilir: sınırda ara sıra meydana gelen küçük çaplı çatışmalar, sınır boyunca yoğun karşılıklı saldırılar ve Pakistan'ın başkent Kabil de dahil olmak üzere Afgan topraklarının derinliklerine yönelik hava saldırıları.

Pazar sabahının erken saatlerinde Pakistan Enformasyon ve Yayıncılık Bakanlığı sosyal medyada yaptığı açıklamada, Pakistan ordusunun Pakistan-Afganistan sınırındaki yedi militan kampı ve saklanma yerini hedef alan hava saldırıları düzenlediğini duyurdu.

Pakistan askeri kaynakları daha sonra saldırılarda 80'den fazla militanın öldürüldüğünü savundu. Ancak Afganistan, hava saldırılarında aralarında kadın ve çocukların da bulunduğu 18 kişinin öldüğünü açıkladı.

Salı günü Pakistan askeri kaynakları, iki tarafın güçlerinin gece boyunca sınır boyunca birçok noktada karşılıklı ateş açtığını bildirdi.

Perşembe akşamı, Afgan hükümeti sözcüsü Zebihullah Mücahid, sosyal medyada yaptığı açıklamada, Afgan güçlerinin Pakistan'ın "provokasyonlarına" karşılık olarak sınır bölgelerindeki Pakistan askeri tesislerine saldırdığını söyledi.

Afganistan Savunma Bakanlığı, Perşembe günü saat 20:00'de sınır boyunca yeni bir askeri operasyon başlattı ve 55 Pakistan askerinin öldürüldüğünü, iki askeri üs ve 19 karakolun ele geçirildiğini açıkladı.

Cuma sabahının erken saatlerinde Pakistan güçleri, Kabil, Kandahar ve Paktia vilayetlerindeki önemli askeri tesislere hava saldırıları düzenledi. Pakistan askeri kaynakları, Kabil'e yapılan saldırıların ardından Afgan güçlerinin ateşkes talebinde bulunduğunu, ancak Pakistan'ın hedeflerine tamamen ulaşana kadar hava operasyonlarına devam etme kararı aldığını ileri sürdü.

Yerel saatle Cuma öğlen saatlerine doğru, Kabil'de yavaş yavaş sakinlik yeniden sağlandı ve her iki taraf da çatışmalarda kısa süreli bir duraklama dönemine girmiş gibi göründü.

Gerilimi azaltma çağrısı

Afganistan ve Pakistan arasındaki askeri çatışmalar son altı ayda arttı.

Geçtiğimiz yıl Katar ve Türkiye'nin arabuluculuğuyla iki taraf ateşkes konusunda anlaştı ve ardından ateşkesin sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla Doha, İstanbul ve Riyad'da birkaç tur görüşme yapıldı, ancak somut bir sonuç alınamadı.

Mevcut çatışmanın gelişmesiyle birlikte Birleşmiş Milletler ve komşu ülkeler diplomatik ve barışçıl bir çözüm çağrısında bulundular.

Salı günü, BM Genel Sekreteri Antonio Guterres'in sözcüsü Stephane Dujarric, genel sekreterin tarafları diplomasi yoluyla farklılıkları çözmeye devam etmeye çağırdığını söyledi. Cuma günü ise Çin Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Mao Ning, olağan basın toplantısında Çin'in ilgili gelişmeleri yakından takip ettiğini belirtti.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, Afganistan ve Pakistan'ı iyi komşuluk ilişkileri çerçevesinde diyalog yoluyla farklılıklarını yönetmeye ve çözmeye çağırdı. Afgan medyası ayrıca Katar'ın Afganistan ile temasa geçtiğini ve Afganistan ile Pakistan arasındaki artan gerilimleri hafifletme çabalarına yardımcı olmayı teklif ettiğini bildirdi.

Analistler, pratikte her iki tarafın da çatışmanın kontrolden çıkmasına izin verme niyetinde olmadığına inanıyor.

Mücahid, bugün sınır gerilimleriyle ilgili düzenlediği basın toplantısında, Afgan hükümetinin sürekli olarak barışçıl çözümleri vurguladığını ve durumun çözümü için yapıcı, şiddet içermeyen bir yaklaşımı savunmaya devam ettiğini söyledi.

Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Prens Faysal, Pakistan Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Muhammed İshak Dar'dan telefon aldığını söyledi. İkili, bölgesel gelişmeler ve bölgesel güvenlik ve istikrarı korumak için gerilimleri azaltmanın yollarını görüştü.

Pakistanlı savunma analisti ve emekli tuğgeneral Dr. Tughral Yamin ise şu değerlendirmelerde bulundu:

"Şahit olduğumuz şey, birikmiş güvensizliğin ve çözülmemiş güvenlik endişelerinin sonucudur. Kırılgan bir barış, açık savaştan daha iyidir ve sürdürülebilir barış, ilerlemenin tek yoludur. Bölge zaten yoksulluk ve az gelişmişlikle boğuşuyor. Askeri çatışma yalnızca sefaleti derinleştirecektir; diyalog, doğrulama mekanizmaları ve sorumlu devlet yönetimi ileriye dönük yoldur." (İLKHA)