Almanya’daki Tek Yeminli Kırgızca Tercüman: Mahabat Sadyrbek’in Dil, Hukuk ve “Manas” Yolculuğu

Almanya’da yeminli mahkeme tercümanı olarak görev yapan, dilbilim ve uluslararası siyaset alanında doktora derecesine sahip Mahabat Sadyrbek, Kırgız dilinin Avrupa’daki en önemli temsilcilerinden biri olarak öne çıkıyor. Sadyrbek, Almanya’daki yaşamını, mesleki yolculuğunu ve en büyük hayalini 24.kg’ye anlattı.

Kırgızistan’dan Almanya’ya Uzanan Bir Akademik Yol
Kırgızistan’da doğup büyüyen Mahabat Sadyrbek, başkent Bişkek’teki 71 No’lu okuldan mezun olduktan sonra Bişkek Beşeri Bilimler Üniversitesi’nde eğitimine başladı. Üniversitenin üçüncü yılında kazandığı DAAD bursu sayesinde 1999 yılında Almanya’ya geldi.
Berlin yakınlarındaki Halle kentinde yaşayan Sadyrbek, sağlık nedenleriyle Türkiye’yi de düzenli olarak ziyaret ediyor.
“Ülkeyi hemen sevdim. Dil öğrenmekten çok sisteme, kurallara ve yaşam ritmine uyum sağlamak zaman aldı. Alman kültürü hassasiyet ve disiplin gerektiriyor.”
Lisans, yüksek lisans ve diplomasi eğitimlerini Almanya’da tamamlayan Sadyrbek, akademik tezini de burada savundu.
“Göç, İnsan Üzerinde Çifte Bakış Açısı Bırakıyor”
Almanya’ya uyum sürecinin kademeli ilerlediğini belirten Sadyrbek, göç deneyiminin kalıcı bir duygu yarattığını söylüyor:
“Zamanla profesyonel topluluğun bir parçası oldum. Ancak göç her zaman insanda aynı anda hem ‘içeride’ hem de ‘arada’ olma hissi bırakıyor.”
Almanya’nın kurumsal yapısı, bilgiye ve uzmanlığa verdiği değer Sadyrbek’i en çok etkileyen unsurlar arasında. Buna karşın aşırı bürokrasi ve resmiyet, zorlayıcı yönler olarak öne çıkıyor.

Almanya’da İş Hayatı ve Akademik Rekabet
Almanya’da rekabetin özellikle uzmanlık gerektiren alanlarda yoğun olduğuna dikkat çeken Sadyrbek, sistemin net ve şeffaf işlediğini vurguluyor:
“Net bir mesleki profiliniz ve tanınmış belgeleriniz varsa, sistem adil biçimde çalışıyor. Uluslararası akademik ortamda asıl belirleyici olan projeler ve uzmanlığın kalitesi.”
Almanya’daki Tek Yeminli Kırgızca Mahkeme Tercümanı
Mahabat Sadyrbek, 2021 yılından bu yana Kırgızca, Almanca ve Rusça dillerinde yeminli ve kamuya açık olarak atanmış mahkeme tercümanı olarak görev yapıyor. Almanya’da bu alanda görev yapan tek Kırgızca tercüman olma sorumluluğunu taşıyor.
“Hukuk çevirisi yalnızca dil bilgisi değil; hukuk sistemi, etik, prosedürler ve mutlak dikkat gerektirir.”
Sadyrbek’e göre bu görev, aynı zamanda Kırgız dili için tarihi bir kazanım:
“Kırgız dili Almanya’da hukuk sistemine resmen girdi. İnsanlar yabancı yasaları kendi ana dillerinde anlayabiliyor. Bu, dilin yeni bir alanda genişlemesi demek.”
Sinema, Tiyatro ve Kültürel Çeviri
Sadyrbek bugüne kadar uzun metrajlı filmler, belgeseller, popüler bilim yapımları ve edebi eserlerin çevirisi için birçok davet aldı. Özellikle kültürel bağlamı güçlü projeleri tercih ettiğini söylüyor.
Aktan Arym Kubat’ın filmleri ve Berlin’de sahnelenen “Yuva” adlı tiyatro oyunu, onun için özel projeler arasında yer alıyor.
“Bu tür çalışmalarda çevirmen sadece kelime aktaran biri değil, iki dünya arasında köprü kuran bir arabulucu oluyor.”
En Büyük Hayal: Manas Destanı’nı Almancaya Çevirmek
Sadyrbek’in en büyük hayallerinden biri, Sayakbay Karalaev’in anlatımıyla Manas Destanı üçlemesini Almancaya çevirmek.
“Ben bu destanla büyüdüm. Bu, benim için son derece ciddi ve özel bir dilbilimsel meydan okuma olurdu.”
Ayrıca Kurmanjan Datka, Urkun ve Kırgız tarihine dair belgesel ve filmlerin Alman izleyiciyle buluşturulmasının tarihsel farkındalık açısından önemli olduğunu vurguluyor.
Amazon’da Yayınlanan Çığır Açıcı Eser
Sadyrbek’in uzun yıllar süren çalışmasının ürünü olan “Kırgız Dilinin Kapsamlı Grameri”, yakın zamanda Amazon’da yayımlandı. Almanca ve İngilizce olmak üzere iki cilt halinde hazırlanan eser, Kırgız dili üzerine bugüne kadar yapılmış en kapsamlı çalışmalardan biri olarak kabul ediliyor.
“Bu kitabı yazmaya, Kırgız dilinin uluslararası düzeyde modern ve sistematik bir gramerinin olmaması beni itti.”
Diasporadan Güçlü Tepkiler
Kitap, Kırgız tarihçilerden, dilbilimcilerden ve özellikle yurt dışındaki Kırgız diasporasından büyük ilgi gördü.
“Birçok aile, çocuklarına ana dillerini öğretmek için artık sağlam bir kaynağa sahip olmaktan mutluluk duyuyor.”
Ancak Amazon’un Kırgızistan’a teslimat yapmaması, kitabın erişimi konusunda önemli bir sorun olarak öne çıkıyor.

“Dil, Sevildiği Yerde Yaşar”
Kırgız dilinin yaygınlaştırılması için kaliteli eğitim materyallerinin yetersiz olduğunu vurgulayan Sadyrbek, yurtdışında yaşayanlara şu çağrıda bulunuyor:
“Anadilinizde yaşayın: okuyun, yazın, konuşun ve çocuklarınıza aktarın. Dil, onu konuşanlar sorumluluk aldığı sürece hayatta kalır.”
Gelecek Vizyonu
Önümüzdeki beş yıl içinde dil, eğitim ve kültürel arabuluculuk projelerini derinleştirmeyi hedefleyen Sadyrbek, Kırgız dilinin geleceğe dönük bir değer olarak algılanmasını istiyor:
“Dil, geçmişin bir sembolü değil; kültürler arası diyalogda yaşayan bir kaynaktır.”
Kırgızca’nın diğer dillerle çatışma içinde değil, çok dillilik ve karşılıklı saygı temelinde gelişmesi gerektiğini özellikle vurguluyor.