Üç Tarz-ı Siyaset’ten Günümüze: Yeni Dönemin Paradoksları
Yusuf Akçura’nın Perspektifinden Günümüze Eleştirel Bir Yaklaşım

Yusuf Akçura’nın 1904 yılında kaleme aldığı Üç Tarz-ı Siyaset, Osmanlı Devleti’nin çözülme dönemine dair çarpıcı bir tespit içeriyordu. Akçura, devletin kurtuluşu için üç farklı yolu tartışıyordu: Osmanlıcılık, İslamcılık ve Türkçülük. Ancak bu fikirler, Osmanlı’nın dağılmasıyla Cumhuriyet dönemine taşınırken, özellikle Türkçülük ve İslamcılık sentezlenerek Türk-İslam sentezi adı altında yeni bir form kazandı. Bugün, bu sentezin farklı yorumları üzerinden şekillenen siyaset tarzlarıyla karşı karşıyayız: Türk-İslam sentezli milliyetçilik, Türk-İslam sentezli ümmetçilik ve İslam sentezli cumhuriyetçilik. Ancak bu yaklaşımlar, tarihten alınan dersleri unutturacak kadar çelişkilerle dolu.

Türk-İslam Sentezli Milliyetçilik: Kültürel Kodlar mı, Siyasi Araç mı?

Milliyetçilik, Cumhuriyet’in temel taşlarından biridir. Ancak bugün “Türk-İslam sentezli” bir çerçevede ele alınması, bu fikrin siyasi pragmatizmle araçsallaştırıldığını gösteriyor. Milliyetçiliğin “Türk” boyutunun içi boşaltılırken, “İslam” boyutuyla doldurulması, bir kimlik krizi yaratmıştır. Türk milleti, tarih boyunca İslam’ı benliğinin bir parçası haline getirmiştir. Ancak, bugün bu birliktelik siyasi manipülasyonlarla yozlaştırılıyor. “Türklük” kavramının kültürel, tarihsel ve etnik derinliği yerine, yüzeysel bir İslamcı retorik öne çıkıyor. Sonuç olarak, milliyetçiliğin birleştirici rolü, toplumdaki farklı kesimleri dışlayan bir ideolojiye dönüşüyor.

Türk-İslam Sentezli Ümmetçilik: Millet mi, Ümmet mi?

Ümmetçilik, Osmanlı’nın son döneminde İslam birliği düşüncesiyle Osmanlıcılığın yerini aldı. Bugün, Türk-İslam sentezli ümmetçilikle karşı karşıyayız. Ancak bu yaklaşımda, “Türk” unsuru yalnızca bir vitrin süsü olarak duruyor. Osmanlı’nın “millet sistemi” mantığı, ümmeti farklı etnik ve dini grupları kapsayan bir yapı olarak tanımlıyordu. Günümüz ümmetçiliği ise Türk kimliğini yok sayan, daha çok Ortadoğu merkezli bir siyaset anlayışına hizmet ediyor. Ne yazık ki bu durum, Türk milletinin tarih boyunca taşıdığı liderlik vasfını gölgeliyor. Ümmetçilik, milletin üstünde tutulduğu her yerde, Türk kimliği ikincil hale düşürülüyor.

İslam Sentezli Cumhuriyetçilik: Cumhuriyetin Ruhu Nerede?

Cumhuriyetin kuruluş ilkeleri, dinin siyasetten ayrılmasını ve laik bir yönetim anlayışını temel alır. Ancak bugün, İslam sentezli bir cumhuriyetçilik anlayışıyla karşı karşıyayız. Bu anlayış, laiklik ilkesini göz ardı ederek dinin siyasete entegre edilmesini savunuyor. Bu, sadece Cumhuriyet’in temel felsefesine aykırı değil, aynı zamanda dinin kutsallığını siyasetin kirli arenasına çekiyor. Cumhuriyet, halkın iradesine dayalı bir yönetim biçimidir. Ancak dinin, halk iradesini yönlendiren bir araç haline getirilmesi, Cumhuriyet’in özünden uzaklaşıldığını gösteriyor.

Eleştirel Bir Sonuç: Türk Milleti, Tarihini Hatırlamalı

Üç tarz-ı siyasetin bugün yeniden yorumlanması, tarihsel perspektifi göz ardı ederek yapılıyor. Türk milleti, tarih boyunca ne ümmetçilikle sınırlandı ne de milliyetçilikten uzaklaştı. Türk kimliği, İslam’ı özümsemiş, ancak İslam’ı bir siyaset aracı olarak kullanmamış bir geçmişe sahiptir. Bugün, bu tarihsel dengeyi unutan siyaset anlayışları, milleti bölünmeye ve kutuplaşmaya sürüklüyor.

Yusuf Akçura, Üç Tarz-ı Siyaset ile bize tarihsel bir rehber sunmuştu. Ancak bu rehberin, yeni dönem siyasilerince doğru okunmadığını görüyoruz. Türk milleti, ne yalnızca bir dinin ümmeti ne de sadece bir etnik grubun temsilcisidir. Türk milleti, binlerce yıllık tarihine yaslanarak, kendi bağımsız kimliğini koruyacak bir iradeye sahiptir. Bu irade, ancak siyasi manipülasyonlardan uzak, gerçek bir milli bilinçle yeniden canlanabilir. Aksi halde, “sentez” adı altında sunulan bu politikalar, bizi tarihin kıyısına sürüklemekten başka bir işe yaramayacaktır.

Kadir Uğur Yılmaz