'İki Devlet, Bir Millet' kavramı hem Türkiye hem de Rusya tarafından kullanılıyor ancak çok farklı şekillerde. Türkiye, ' İki Devlet, Bir Millet'  (İki Dövlət, Bir Millət) kavramını doğu komşusu Azerbaycan'a uyguluyor. Bu arada Rusya, kavramı Ukrayna ve Belarus'a uyguluyor , diye yazıyor Taras Kuzio.

Rus ve Türklerin farklı yaklaşımlarının kökleri, Çarlık ve Osmanlı İmparatorlukları içinde saygılı bir şekilde gömülü olan ulusal kimliklerinde bulunmaktadır. İngilizler ve Fransızların aksine, Ruslar ve Türkler imparatorluklarını kurmadan önce hiçbir zaman ulus-devletlere sahip olmadılar.

Bununla birlikte, Mustafa Kemal Atatürk 1920'lerde başarılı bir şekilde post-emperyal bir Türk cumhuriyeti inşa etti. Bu arada, Rusya Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra bir emperyal güç olarak kaldı ve Başkan Boris Yeltsyn Rusya'yı post-emperyal bir devlete dönüştürmeyi başaramadı. SSCB ve Rusya, Sovyet nostaljistleri, emperyal Ortodoks milliyetçileri ve neo-faşistlerin katı ittifakları tarafından Ağustos 1991 ve Sonbahar 1993'te iki darbe girişimine maruz kaldı.

Atatürk, Osmanlı İmparatorluğu'na sırtını dönen bir yurttaş milliyetçisiydi. Komünizm sonrası Rusya'da Atatürk'ün yurttaş milliyetçi bir eşdeğeri hiçbir zaman olmadı ve bu nedenle emperyal milliyetçilik, Sovyet sonrası dönemin çoğunda baskın ideoloji ve kimlik olarak kaldı. Rus kimliği hiçbir zaman Rusya SFSR veya Rusya Federasyonu sınırlarıyla sınırlı kalmadı. Ruslar 'Rusya'yı her zaman SSCB, BDT, Avrasya, Rus Birliği veya Rus Dünyası'ndan daha büyük bir şey olarak hayal ettiler. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, SSCB'yi 'Tarihi Rusya' olarak tanımladı ( Kremlin , 12 Temmuz 2021).

1996 Rusya seçimlerinde Yeltsin, Rusya ve Belarus'u birleştirme konusunda Slav karşıtı bir platformda kampanya yürüttü. Belarus'un Rus karşıtı Dünya'nın bir parçası olarak güvence altına alınmasıyla Putin, Rusya ve Ukrayna'yı birleştirme konusunda takıntılı hale geldi. 2014 yılında Putin, doğu Ukrayna'ya sınırlı bir Rus işgali başlattı ve Kırım'ı ilhak etti. Ukrayna Devlet Başkanları Petro Poroşenko ve Volodimir Zelenski, Ukrayna'yı Rus kukla devletine dönüştürmek için iki Minsk Anlaşması'na izin vermeyi reddetti ( Savaş Çalışmaları Enstitüsü , 11 Şubat 2025). Putin, 24 Şubat 2022'de, Ayaklanma Ekseni (Rusya, İran, Kuzey Kore, Çin) ile Batı arasında tam ölçekli bir savaşa ve küresel çatışmaya yol açan 'özel bir askeri operasyon' başlattı.

Emperyal sonrası Türkiye, Azerbaycan kültürüne, diline ve geleneklerine saygı duyar. Putin ve Rus emperyal milliyetçileri, üçlü (üçlü) bir pan-Rus halkının Küçük Rus kolu olduklarını iddia ederek bir Ukrayna halkının varlığını reddederler. Türkiye, 2010 ve 2021'de Azerbaycan'ı eşit, egemen ve ayrı bir ülke olarak tanıyan önemli anlaşmalar imzaladı. Putin ve Rus emperyal milliyetçileri, Ukrayna'yı yapay bir varlık ve bir ABD kukla devleti olarak reddederler. Rus emperyal milliyetçileri, Ukrayna dilini bir lehçe olarak alaya alırlar.

Türkiye, kökenleri Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucu babası ve Türk Ulusal Hareketi'nin lideri olan Atatürk'e dayanan bir post-emperyal devlettir. Atatürk, 1922'de Osmanlı Sultanlığı'nı kaldırdı ve ertesi yıl bir cumhuriyet kurdu.

1923-1938 yılları arasında Türkiye Cumhuriyeti'nin başkanı olarak Atatürk, Türkiye'yi modernleştiren ve sanayileştiren kapsamlı reformlar başlattı. 1930'larda, Türkiye'deki kadınlar eşit siyasi haklara ve oy kullanma hakkına kavuştular; bu, Fransa (1944), İtalya (1945) ve komşu Yunanistan (1952) gibi Avrupa Birliği'nin kurucu üyelerine bu hakkın verilmesinden önceki radikal bir adımdı. Atatürk'ün laik milliyetçi 'Kemalizm'i, bugüne kadar Türkiye'nin rehber ideolojisi olmaya devam etti.

Azerbaycan, 1918'de Çarlık İmparatorluğu'nun yıkıntıları üzerinde bağımsız bir devlet oldu. Aynı yıl, Azerbaycan Demokratik (Halk) Cumhuriyeti kadınlara oy hakkı tanıdı ve kadınlara oy hakkı veren ilk İslam ülkesi oldu. İki yıl sonra Azerbaycan, Rus Bolşevikler tarafından işgal edildi ve zorla Sovyetler Birliği'ne dahil edildi. Birçok Azerbaycanlı entelektüel, Sovyetler Birliği'nde izin verilmeyen kültürel, eğitimsel ve politik projeleri destekleyebilecekleri Türkiye'ye taşındı.

Türkiye ve Azerbaycan Türk kimliğini ve benzer dilleri paylaşırlar. Aynı zamanda, Türkiye ve Azerbaycan'ın 'İki Devlet, Bir Millet' kavramı farklı tarihler etrafında inşa edilmiştir. Türkiye, 1301-1922 yılları arasında var olan Osmanlı İmparatorluğu'ndan doğmuştur. Azerbaycan, 1813 Gülistan Antlaşması ve 1828 Türkmençay Antlaşması ile ikiye bölünmüştür ve Aras Nehri'nin kuzeyindeki topraklar Çarlık İmparatorluğu'na dahil edilmiş, Aras Nehri'nin güneyindeki daha büyük ve daha kalabalık Azerbaycan toprakları ise İran'ın bir parçası olarak kalmıştır. Aras Nehri'nin kuzeyindeki Azerbaycan, 1918-1920 yılları arasında bağımsız bir devlet olarak varlığını sürdürmüş, 1922-1991 yılları arasında on beş Sovyet cumhuriyetinden biri olmuş ve 1991'den beri bağımsız bir devlettir. Türkiye, Azerbaycan'ın SSCB'den bağımsızlığını tanıyan ilk ülke olmuştur.

Türkiye, Azerbaycan'ın sekiz katı nüfusa sahiptir. Bununla birlikte, post-emperyal bir cumhuriyet olması nedeniyle Türkiye, Azerbaycan'ı eşit olarak görüyor ve -Rusya'nın Ukrayna ve Belarus'a yönelik tutumlarında olduğu gibi- 'küçük kardeş' olarak görmüyor. Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye ve Azerbaycan'ın 'ortak bir tarihe, kültüre, dile ve dine sahip olduğunu' söyledi. Onlar iki kardeş ülkedir... Biri yücedir, diğeri de öyledir ( Azerbaycan Devlet Haber Ajansı , 7 Eylül 2020). Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, 'Türkiye-Azerbaycan dostluğunun sarsılmaz ve ebedi olduğunu' vurguladı ( Azerbaycan Devlet Haber Ajansı , 7 Eylül 2020).

Rusya ve Ukrayna, 1997'de sınırlarını tanıyan bir anlaşma imzaladılar ve bu anlaşma Rus parlamentosunun her iki kanadı tarafından sonraki iki yıl içinde onaylandı. Bu, dünyanın üçüncü büyük nükleer cephaneliğinden vazgeçme karşılığında Ukrayna'nın egemenliği ve toprak bütünlüğü için güvenlik garantileri sağlayan 1994 Budapeşte Muhtırası'nın ardından geldi. Rusya, 2014 ve 2022'de Ukrayna'ya iki işgal başlattığında 1994 Budapeşte Muhtırası'nı ve 1997 anlaşmasını ihlal etti.

Rusya ve Türkiye'nin uluslararası hukuka ve devletlerin toprak bütünlüğünün kutsallığına karşı taban tabana zıt tutumları var. Türkiye, Kürt ayrılıkçılığıyla onlarca yıldır mücadele ediyor ve Libya'nın toprak bütünlüğünü Rus Wagner paralı askerlerine ve Libya savaş ağalarına karşı savunuyor.

Rusya 2014'te Kırım'ı ve 2022'de Donetsk, Luhansk, Zaporizhzhya ve Herson olmak üzere dört Ukrayna bölgesini ilhak etti. Ermenistan, Kırım'ın sözde 'kendi kaderini tayin hakkını' kullanarak Karabağ'ın Azerbaycan'dan benzer bir 'kendi kaderini tayin hakkı'na sahip olduğunu iddia etti. Bu nedenle Ermenistan, Birleşmiş Milletler oylamalarında Rusya'nın Ukrayna topraklarını ilhakını kınayan kararlara karşı Rusya ile birlikte oy kullandı.

Buna karşılık Türkiye hem Azerbaycan'ın hem de Ukrayna'nın toprak bütünlüğünü destekledi. Erdoğan bu ay Türkiye'nin Kırım'ı Rusya'ya ait olarak asla tanımayacağını söyledi ( Daily Sabah , 16 Mart 2025). Türkiye, Erivan ve Bakü'nün bir barış anlaşması imzalamasının ardından Ermenistan ile ilişkilerini 'normalleştirmeye' ve ortak sınırlarını açmaya hazır olduğunu belirtti. Yıllar süren müzakerelerin ardından Ermenistan ve Azerbaycan, sınırlarını eski Sovyet cumhuriyet sınırlarına dayalı olarak tanıyan ikili bir anlaşma imzalamaya hazır görünüyor ( Radio Liberty Ermeni Servisi , 18 Mart 2025).

Ukraynalılar Rusya ile imzalanan anlaşmalara ve antlaşmalara güvenmiyor. Zelenskyy, Rusya'nın 2014-2021 yılları arasında yirmi beş ateşkesi ihlal ettiğini söyledi ( Lvivskyy Portal , 24 Şubat 2025).

Kasım 2020'de Azerbaycan, İkinci Karabağ Savaşı'nda Ermenistan'ı yendi ve 1990'ların başından beri Ermenistan tarafından işgal edilen topraklarının çoğunu geri aldı. Bir yıl sonra, Haziran 2021'de Türkiye ve Azerbaycan, askeri, güvenlik, ekonomi ve enerji alanlarındaki stratejik ortaklıklarını pekiştiren bir 'Müttefik İlişkiler Bildirgesi' imzaladılar ( Azerbaycan Cumhurbaşkanlığı Ofisi , 16 Haziran 2021). Türkiye, Azerbaycan için İsrail olmak üzere iki önemli askeri ortaktan biridir (bkz. EDM , 26 Mart 2025).

Rusya ve Türkiye, 'İki Devlet, Bir Millet' kavramını farklı şekillerde benimsiyorlar çünkü ilki imparatorluk kimliğinden asla vazgeçmedi, ikincisi ise son yüzyıldır imparatorluk sonrası bir kimliğe sahip. Rusya, Ukrayna'yı ayrı bir ülke olarak kabul etmeyi reddediyor ve Ukraynalıların Küçük Ruslar olduğunu hatalı bir şekilde iddia ediyor. Buna karşılık, Türkiye'nin Azerbaycan'ın devletliğine, egemenliğine, toprak bütünlüğüne ve ulusal kimliğine olan saygısı, devletler arası ilişkilerin iyi bir modelidir.